Unicka Madonna w Chełmie

Nad Chełmem, 60-tysięcznym miastem, którego dzieje sięgają X w., górują dwie białe wieże imponującej bazyliki.

Obiekt stanowi wyjątkowe świadectwo wielokulturowości ziemi chełmskiej i jej burzliwej historii. Świątynia wzniesiona na miejscu prawosławnej katedry była przez lata siedzibą unickiego biskupa chełmskiego. W XIX w. przejęta została przez prawosławnych, a w 1919 r. wróciła do katolików, tym razem obrządku łacińskiego. Bazylika odgrywa rolę najważniejszego ośrodka kultu maryjnego dla wschodniej części archidiecezji lubelskiej. Odbiera tu cześć średniowieczna ikona Matki Bożej z Dzieciątkiem, zwana Madonną Chełmską.

Zgodnie z pobożną legendą pochodzący z Konstantynopola obraz Bogarodzicy miał wchodzić w skład posagu Anny Porfirogenetki (963–1011), księżniczki bizantyjskiej poślubionej przez Włodzimierza I Wielkiego (+1015), księcia kijowskiego. Według innych podań kniaź ten przywiózł wizerunek z Chersonu lub Owrucza. W XIII w. ikona znalazła się w rękach Daniela Romanowicza (1201–1264), księcia halicko-wołyńskiego, który zjednoczył ziemie Rusi i na swoją rezydencję wybrał Chełm. Abstrahując od legend, należy stwierdzić, że malowana na cyprysowej desce ikona już w 13. stuleciu znajdowała się w cerkwi wybudowanej na Wysokiej Górce w Chełmie. Świątynia ta od 1246 r. pełniła funkcję katedry prawosławnej eparchii (diecezji) chełmskiej. Podczas jednego z najazdów tatarskich obiekt został zniszczony, a wizerunek uległ profanacji. Po pewnym czasie chełmianie odnowili obraz i przywrócili go do kultu w odbudowanej cerkwi.

Przed oblicze Chełmskiej Pani garnęła się okoliczna ludność, zanosząc za wstawiennictwem Matki Chrystusa swoje prośby, błagania i dziękczynienia. Tutaj sprawowano Boską Liturgię i wysławiano Maryję śpiewaniem ujmujących i dostojnych wschodnich pieśni, molebienów i akatystów. Przybywali tu nie tylko prosty lud, lecz także przedstawiciele najmożniejszych rodów kniaziowskich: Lubartowicze, Koriatowicze, Ostrogscy i Druccy.

Archiwalne zdjęcie bazyliki w ChełmiePonieważ wśród sygnatariuszy unii brzeskiej znalazł się bp Dionizy Zbirujski, władyka chełmski, dotychczas prawosławna świątynia stała się w 1596 r. katedrą eparchii unickiej. Obiekt był co najmniej dwukrotnie remontowany (1638 r., 1711 r.), jednak ze względu na zły stan techniczny bp Felicjan Filip Wołodkowicz zdecydował o rozbiórce świątyni i wzniesieniu na jej miejscu nowej. W latach 1735–1756 powstała nowa katedra, według projektu Pawła Fontany, w stylu zachodnioeuropejskiego baroku, o silnie zlatynizowanym wnętrzu. Obiekt wzniesiony na planie krzyża ma dwie charakterystyczne wieże w fasadzie i kopułę zwieńczoną latarnią. Zespół katedralny tworzą liczne budowle powstałe w okresie XVII–XIX w.: pałac biskupi, klasztor bazylianów, dzwonnica, dawny szpital, Brama Uściługska i zabudowania gospodarcze.

Z XVII w. pochodzi kilka relacji o cudach doznanych za wstawiennictwem Unickiej Madonny. W 1630 r. w okolicach Chełma grasowała epidemia cholery, która zbliżała się do wsi Strzelce. Dzierżawczyni miejscowych dóbr miała we śnie wizję, podczas której otrzymała polecenie, aby mieszkańcy podjęli post, pokropili wodą święconą domostwa i umieścili świece przed obrazem Matki Bożej. Zaraza w istocie ominęła wioskę, a wdzięczni strzelczanie udali się z procesją i wotywnymi darami przed obraz Pani Chełmskiej. Ocalenie od śmierci zawdzięczali Bogarodzicy zakonnik bazyliański o. Sylwester Kotłubaj, wojewodzina wołyńska Katarzyna Uchańska oraz troje dzieci rajcy chełmskiego Hrehorego Martyszkiewicza. Niesłusznie oskarżony o podpalenie stodoły swego pana Aleksander Stochoczkowski wyrażał zaś radość, że dzięki opiece Bogarodzicy udało mu się wykazać przed sądem niewinność.

Królowa Różańca Świętego nr 40Zamów to wydanie "Królowej Różańca Świętego"!

…i wspieraj katolickie czasopisma!

Zobacz Zamów PDF

Ograniczony dostępTo tylko fragment artykułu…

Całość przeczytasz w "Królowej Różańca Świętego"

To wydanie jest wciąż dostępne w sprzedaży, dlatego ma ograniczony dostęp. Możesz nabyć to czasopismo w bardzo niskiej cenie – już od 2 zł! Zamawiając wspierasz różańcowe inicjatywy. Zapraszamy!


Szymon Wilk

SZYMON WILK historyk

Autor książek z zakresu historii Kościoła, bada dzieje duszpasterstwa, życia zakonnego i kultu maryjnego, staropolskie piśmiennictwo religijne.
Wyszukaj jego teksty.

0 0 głos
Oceń ten tekst!
Powiadamiaj mnie o odpowiedziach
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Czy podoba Ci się ten tekst? – Zostaw opinię!x
()
x