Bartolo Longo jest znany jako ten, który zbudował sanktuarium w Pompejach. To właśnie on nadał główny rys architektoniczno-artystyczny powstającemu kościołowi. Jemu zawdzięczamy też istnienie obrazu Matki Bożej Pompejańskiej oraz napisanie wielu modlitw i nabożeństw. Oto kalendarium najważniejszych dat.
10 II 1841 – narodziny Bartola Longo w Latiano k. Brindisi.
7 X 1871 – wstąpienie do III Zakonu Dominikańskiego, gdzie przyjął imię „Rosario” – Brat Różaniec.
1872 – pierwszy przyjazd Bartola do Pompejów.
13 XI 1875 – pozyskanie obrazu Matki Bożej Różańcowej, a 13 II 1876 umieszczenie go w kościele.
8 V 1876 – święto Michała Archanioła – położenie kamienia węgielnego pod nową świątynię.
1877 – napisanie „Nabożeństwa sobót różańca”.
1879 – Longo układa „Nowennę błagalną do Matki Bożej Pompejańskiej”, która od 1884 roku jest proponowana jako nabożeństwo 54-dniowe.
1883 – napisanie Supliki do Matki Bożej Różańcowej.
1884 – założenie czasopisma „Il Rosario e la Nuova Pompei”, które istnieje po dziś dzień.
7 IV 1885 – małżeństwo Bartola Longo z hrabiną Marianną de Fusco, za namową Leona XIII.
1887 – otwarcie sierocińca dla dziewcząt.
7 V 1891 – konsekracja kościoła w Pompejach, której dokonuje kard. R. M. La Valletta, legat Leona XIII.
1892 – powstaje Instytut dla synów więźniów, a po pięciu latach także część żeńska.
15 V 1893 – rozpoczęcie budowy fasady kościoła.
1901 – nadanie tytułu bazyliki papieskiej przez Leona XIII. Odtąd proboszczami w Pompejach są papieże.
1906 – Bartolo i Marianna przekazują całe dobra pompejańskie Stolicy Apostolskiej na ręce Piusa X. Tym samym rezygnują z zarządzania sanktuarium.
1912–1925 – budowa 80-metrowej dzwonnicy.
5 X 1926 – śmierć Bartola Longo w Pompejach.
1934–1939 – rozbudowa świątyni, dzięki czemu w kościele może pomieścić się ok. 6000 osób.
23 IV 1965 – koronacja obrazu Matki Bożej Pompejańskiej przez Pawła VI.
26 X 1980 – beatyfikacja Bartola Longo przez Jana Pawła II w Pompejach.
2002–2003 – Rok Różańca zostaje ogłoszony na Watykanie w obecności obrazu Matki Bożej Pompejańskiej. Na zakończenie roku, 7 października, Jan Paweł II ponownie wizytuje sanktuarium.
19 X 2008 – Benedykt XVI ofiarowuje Matce Bożej Pompejańskiej złotą różę podczas pielgrzymki do sanktuarium.
2012 – pierwsze wydanie „Królowej Różańca Świętego”, której zadaniem jest rozpowszechnianie kultu Bartola Longo w Polsce.
21 III 2015 – papież Franciszek wizytuje Pompeje.
25 II 2025 – podpisanie przez Franciszka dekretu o kanonizacji Bartola Longo.
19 X 2025 – kanonizacja Bartola przez Leona XIV.
Apostoł Różańca

Bartolo Longo był głównym propagatorem kultu Matki Bożej Pompejańskiej i różańca. Od 1872 roku poświęcił się dziełom duchowym i charytatywnym w Dolinie Pompejańskiej. Początkowo miał zamiar tylko odnowić zaniedbany kościółek. W 1875 roku sprowadził z Neapolu wizerunek Matki Bożej Różańcowej, który szybko zasłynął łaskami. To wydarzenie stało się początkiem dynamicznego rozwoju sanktuarium, dziś znanego na całym świecie.
Longo szerzył nabożeństwo różańcowe wśród prostych ludzi i elit. W 1876 roku rozpoczął budowę monumentalnej bazyliki w Pompejach, konsekrowanej w 1891 roku, finansowanej głównie z ofiar wiernych.
Bartolo napisał też liczne broszury i rozważania, w których przedstawiał różaniec jako „modlitwę prostych i mocnych”. W 1879 roku ułożył słynną nowennę pompejańską, która rozprzestrzeniła się daleko poza Włochy. W jego przekonaniu odnowa społeczeństwa i ocalenie młodych zależały od powrotu do modlitwy różańcowej. Dzięki jego działalności Pompeje z miejsca opuszczonego stały się centrum duchowości maryjnej, a kult Matki Bożej Pompejańskiej do dziś przyciąga miliony pielgrzymów.
Longo – wychowawca dzieci

Bartolo Longo pod koniec budowy kościoła w Pompejach poświęcił się ubogim dzieciom i młodzieży, wychodząc naprzeciw wielkim wyzwaniom społecznym tamtych czasów. W 1887 roku wraz z Marianną de Fusco założył sierociniec dla osieroconych dziewcząt, a w 1892 Instytut dla Dzieci Więźniów – jedną z pierwszych placówek tego typu we Włoszech. Chciał w ten sposób przerwać „łańcuch zła”, w którym dzieci skazanych rodziców dziedziczyły nędzę i przestępczość.
Wychowanie w Instytucie łączyło naukę szkolną z nauką rzemiosła i pracy. Longo był przekonany, że dziecko potrzebuje zarówno wiary, jak i praktycznych umiejętności, aby wejść w dorosłe życie. Stosował metodę opartą na miłości, odpowiedzialności i przykładzie. Inspirował się pedagogiką św. Jana Bosko, z którym utrzymywał korespondencję i współpracę, prosząc o rady w organizowaniu szkół i warsztatów.
Jego instytucje szybko się rozwinęły: powstały szkoły podstawowe, rzemieślnicze i drukarskie. W ten sposób Dolina Pompejańska stała się miejscem, gdzie dzieci więźniów i sieroty otrzymywały nie tylko dach nad głową, ale i realną szansę na godne życie.
Pompejańskie domy dla dzieci przyjęły tysiące dzieci (szacuje się, że łącznie ok. 10 000!). Założone przez Longo dzieła charytatywne istnieją po dziś dzień.
Leon XIII – Papież różańca
Bartolo Longo i Marianna de Fusco byli blisko związani z papieżem Leonem XIII; za jego radą zawarli biały związek małżeński. Mimo to padali ofiarą donosów, m.in. że Bartolo sprzyja wolnomularzom. Powodem oskarżeń była otwartość dzieł pompejańskich na wszystkich darczyńców, także polityków i masonów. Longo, zgodnie z radą św. o. Ludwika z Casorii, swojego kierownika duchowego, przyjmował każdego z pokorą i bez okazywania wyższości, a ofiarodawców wpisywano na listę niezależnie od przekonań.
Zarzuty te szczególnie go dotykały, bo nawiązywały do okresu jego młodości, kiedy walczył z Kościołem. 15 sierpnia 1891 roku przygotował list do papieża, lecz nie musiał go składać: tego dnia w Pompejach odnotowano pierwsze cudowne uzdrowienie przed obrazem Królowej Różańca, a wkrótce łaskę ocalenia życia otrzymał także niejaki o. Mascalchi, bliski papieżowi. Wkrótce Leon XIII publicznie i stanowczo poparł Bartola, kończąc spór.

Relacje z papieżem miały też wymiar instytucjonalny. W 1887 roku, po konsekracji świątyni, Bartolo przekazał wykaz dóbr pompejańskich Stolicy Apostolskiej i poprosił o duchowego opiekuna dzieł miłosierdzia. Leon XIII ustanowił kardynała La Vallettę wikariuszem kościoła, a Bartola i Mariannę nazwał „założycielami świątyni”. Papież obdarzył sanktuarium licznymi przywilejami, uznał cuda za wstawiennictwem Matki Bożej Pompejańskiej, a w 1894 roku podniósł kościół do rangi bazyliki i oddał go pod osobisty zarząd papieski. Bartolo i Marianna zostali „zarządcami świątyni z ramienia papieża”, kierując wszystkimi pompejańskimi inicjatywami.

