Wśród licznych wizerunków maryjnych otoczonych kultem we Wrocławiu znajduje się kopia obrazu Matki Bożej Ostrobramskiej, czczona w kościele karmelitów bosych na Ołbinie. Jej obecność przypomina o maryjnym dziedzictwie zakonu karmelitańskiego oraz religijnych tradycjach osadników z Wilna, uczestniczących w kształtowaniu powojennego oblicza Wrocławia.
Ciągłość kultu w miejscu obecnego karmelitańskiego kościoła sięga 1400 roku. Wówczas powstała tu kaplica pod wezwaniem Jedenastu Tysięcy Dziewic (towarzyszek św. Urszuli), związana ze szpitalem dla trędowatych kobiet, cztery lata później przejęta w zarząd przez miasto Wrocław. W 1529 roku dokonano rozbiórki obiektu, a siedemnaście lat później nieopodal wybudowano niewielki zbór protestancki o konstrukcji ryglowej, który został powiększony w drugiej dekadzie XVII wieku. Około 1725 roku w jego miejscu stanęła trzecia już świątynia, zaprojektowana przez Christopha Hacknera (1663-1741). Niedługo wrocławscy protestanci cieszyli się budowlą, gdyż spłonęła w 1806 roku podczas oblężenia miasta przez wojska napoleońskie. Decyzję o odbudowie podjęto dopiero w 1819 roku, a zlecenie opracowania projektu przyjął Carl Ferdinand Langhans (1781–1842).
Powstała świątynia inspirowana wyglądem rzymskiego Panteonu, na planie dwunastokąta z dachem namiotowym. Charakterystyczne ciągi arkadowych okien i okienek znalazły swe odzwierciedlenie w arkadowych loggiach (emporach) właściwych architekturze protestanckiej. Finalizując w 1823 roku prace budowlane, fasadę obiektu udekorowano późnogotyckimi rzeźbami zdjętymi z Bramy Mikołajskiej. Stopniowo kształtowano wnętrze, w którym centralne miejsce zajmował pulpit kazalnicowy przykryty okazałym baldachimem.
Obecność karmelitów bosych we Wrocławiu sięga 15 kwietnia 1946 roku. Niedługie dzieje klasztoru rozpoczęły się w momencie, gdy ksiądz pułkownik Józef Węgrzyn, pełniący funkcję kapelana I Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego we Wrocławiu, zaproponował zakonnikom przejęcie opuszczonego kościoła protestanckiego. Wcześniej sam chciał wykorzystać go na potrzeby duszpasterstwa wojskowego, ale jego inicjatywa nie uzyskała oficjalnej aprobaty ze strony Generalnego Dziekanatu Wojska Polskiego. Po wejściu w posiadanie budynków przez zakonników 16 maja 1946 prowincjał o. Józef Prus (1900–1962) uzyskał od ks. infułata Karola Milika (1892–1976), administratora apostolskiego, zgodę na osiedlenie się karmelitów bosych we Wrocławiu. Na mocy umowy zawartej między Generalnym Dziekanatem Wojska Polskiego a władzami prowincji 9 listopada 1948 roku kościół i plebania przeszły w użytkowanie i administrację zakonu.
Biskup Bolesław Kominek (1903–1974) zwrócił się 22 grudnia 1958 roku do prowincjała z prośbą o przyjęcie parafii przy klasztorze, jednak Definitorium Generalne w Rzymie nie wyraziło na to zgody. Dopiero kiedy władze diecezjalne uzależniły erygowanie domu zakonnego od podjęcia przez karmelitów duszpasterstwa parafialnego, ci ostatni zgodzili się rozpocząć tę posługę. 22 grudnia 1965 roku kuria utworzyła parafię pod wezwaniem Opieki Świętego Józefa, wydzielając ją z terytoriów pięciu innych parafii. Biskup Kominek (aktem z 6 maja 1966 r.) wyraził zgodę na erekcję domu zakonnego karmelitów bosych we Wrocławiu, co potwierdził ks. kard. Stefan Wyszyński, prymas Polski, dekretem wydanym w Warszawie 12 lipca 1966 roku. W tym samym roku dotychczasowy dom zakonny o statusie rezydencji podniesiony został przez Definitorium Prowincjalne do rangi przeoratu, którego pierwszym przeorem został o. Roman Pająk.
Zakonnicy wprowadzili we wnętrzu kościoła nieco zmian. Usuwaniu zniszczeń wojennych towarzyszyła kompleksowa renowacja, obejmująca naprawę dachów i sklepień oraz montaż nowej posadzki, okien i drzwi. Wyposażenie poszerzono o cztery marmurowe ołtarze, dedykowane: św. Józefowi, Matce Bożej Ostrobramskiej, Najświętszemu Sercu Pana Jezusa i Niepokalanemu Sercu Maryi. Ich nastawy oraz marmurową balustradę wykonali włoscy artyści.
Wilnianie we Wrocławiu
Szeroko zakrojona akcja przesiedleńcza ludności polskiej z Kresów Wschodnich, włączonych do Związku Radzieckiego, kierowanej na ziemie przyznane Polsce po II wojnie światowej (tzw. Ziemie Odzyskane), skutkowała osiedleniem się w powojennym Wrocławiu m.in. mieszkańców Wilna. Najbardziej znaczącym i często podkreślanym wkładem wilnian była ich rola w odbudowie i tworzeniu środowiska akademickiego Wrocławia, gdyż do miasta nad Odrą trafiła znaczna część kadry naukowej Uniwersytetu Stefana Batorego. Nowi mieszkańcy, w tym wilnianie, musieli zmierzyć się z życiem w zrujnowanym mieście, które było obce kulturowo i w pierwszych latach powojennych pełne niebezpieczeństw. Statystyki wskazują, że odsetek wrocławian pochodzących z samego Wilna dochodził w końcu lat 40. XX wieku do 2,8% ogółu mieszkańców. Do tego doliczyć należy przesiedleńców z dawnego województwa wileńskiego i północnej części Kresów, pozostającej w obszarze kulturowego oddziaływania miasta Giedymina.
Kresowe osadnictwo we Wrocławiu kojarzy się przede wszystkim z lwowiakami, gdyż mieli bardziej widoczny i symboliczny wpływ na powojenną tożsamość miasta, dysponując przeniesionymi nad Odrę dziełami sztuki (Panorama Racławicka, pomnik Aleksandra Fredry, obraz Matki Bożej Pocieszenia z kościoła jezuitów) czy nawet instytucjami (Zakład Narodowy im. Ossolińskich). W potrzebie zapewnienia wilnianom podobnej przestrzeni symbolicznej i zaakcentowania w mieście ich obecności upatrywać należy ukształtowanie ośrodka kultu Matki Bożej Ostrobramskiej.
Kult maryjny
Nostalgia za sanktuarium ostrobramskim obecna była także w zakonie karmelitów bosych, a była uwarunkowana czynnikami historyczno-duchowymi. Zakonnicy opiekowali się cudownym wizerunkiem Madonny Ostrobramskiej od XVII wieku do kasaty w 1844 roku i przekazania karmelitańskiego kompleksu prawosławnemu monasterowi Świętego Ducha. Pełen żalu sentyment był tym większy, że karmelici odzyskali Ostrą Bramę w 1936 roku, a już dziesięć lat później, zmuszeni przez władze radzieckie, musieli opuścić Wilno. W swoich kościołach umieszczali więc kopie łaskami słynącego obrazu, który pozostał w mieście nad Wilią i Wilejką.
To tylko fragment artykułu…
Całość przeczytasz w "Królowej Różańca Świętego". To wydanie jest wciąż dostępne w sprzedaży, dlatego ma ograniczony dostęp. Nasze czasopisma możesz nabyć w cenie już od 2 zł. Zamów i wspieraj różańcowe inicjatywy!
